Với bài tập về phản ứng este hóa và cách giải môn Hóa học lớp 11 gồm phương pháp giải chi tiết, bài tập minh họa có lời giải và bài tập tự luyện sẽ giúp học sinh biết cách làm bài tập về phản ứng este hóa và cách giải. Mời các bạn đón xem:
Bài tập về phản ứng este hóa và cách giải – Hóa học lớp 11
- Lý thuyết và phương pháp giải
- Phản ứng giữa ancol và axit tạo thành este và nước được gọi là phản ứng este hóa. Đặc điểm của phản ứng este hóa là thuận nghịch và cần có H2SO4 đặc làm chất xúc tác.
- Thường gặp là phản ứng giữa axit đơn chức và ancol đơn chức, phương trình tổng quát:
RCOOH+R'OH⇄H2SO4,toRCOOR'+H2O
Ví dụ:
CH3COOH+C2H5OH⇄H2SO4,toCH3COOC2H5+H2O
+ Nếu nRCOOH > nR’OH thì ancol là chất hết; axit là chất dư.
+ Nếu nRCOOH < nR’OH thì axit là chất hết; ancol là chất dư.
- Bài toán thường gặp là tính hiệu suất của phản ứng este hóa:
Áp dụng công thức:H=meste TTmeste LT.100%
Trong đó:
+ meste TT: khối lượng este thu được theo thực tế.
+ meste LT: khối lượng este thu được theo lý thuyết.
- Ví dụ minh họa
Ví dụ 1: Cho 12 gam axit axetic tác dụng với 9,2 gam rượu etylic đun nóng và có mặt H2SO4 đặc làm xúc tác [hiệu suất 100%] khối lượng etyl axetat là
- 8,8g
- 88 g
- 17,6 g
- 176 g
Hướng dẫn giải:
CH3COOH+C2H5OH⇄H2SO4,toCH3COOC2H5+H2O
Ban đầu 0,2 0,2 mol
→ meste = 0,2.88 = 17,6 g
Đáp án C
Ví dụ 2: Hỗn hợp X gồm axit HCOOH và axit CH3COOH [tỉ lệ mol 1:1]. Lấy 5,3 gam hỗn hợp X tác dụng với 5,75 gam C2H5OH [có xúc tác H2SO4 đặc] thu được m gam hỗn hợp este [hiệu suất của các phản ứng este hoá đều bằng 80%]. Giá trị của m là:
- 10,12
- 6,48
- 8,10
- 16,20
Hướng dẫn giải:
nHCOOH = nCH3COOH = 0,05 mol
nC2H5OH= 0,125 mol ⇒ Ancol dư
Vậy hỗn hợp este gồm:
nHCOOC2H5=nCH3COOC2H5=0,05.80%=0,04mol
⇒ m = 6,48 gam
Đáp án B
Ví dụ 3: Cho 150 gam axit axetic tác dụng với 161 gam ancol etylic có H2SO4 đặc làm xúc tác. Khi phản ứng xảy ra xong thì có 60% lượng axit chuyển thành este. Khối lượng este thu được sau khi phản ứng kết thúc là:
- 132 gam
- 230 gam
- 235 gam
- 240 gam
Hướng dẫn giải:
CH3COOH+C2H5OH⇄H2SO4,toCH3COOC2H5+H2O
Ban đầu 2,5 3,5 mol
Phản ứng 2,5 2,5 2,5 mol
Do hiệu suất là 60% nên số mol este là 2,5.60% = 1,5 mol
Khối lượng của este là 1,5.88= 132 g
Đáp án A
- Luyện tập
Câu 1: Đun 12 gam axit axetic với 13,8 gam etanol [có H2SO4 đặc làm xúc tác], thu được 11gam este. Hiệu suất của phản ứng este hóa là
- 44%.
- 55%.
- 62,5%.
- 75 %.
Hướng dẫn giải:
CH3COOH+C2H5OH⇄H2SO4,toCH3COOC2H5+H2O
Ban đầu 0,2 0,3 mol
Phản ứng 0,2 0,2 0,2 mol
Khối lượng của este theo lý thuyết là 0,2.88= 17,6 g
Hiệu suất của phản ứng este hóa là: 1117,6.100%=62,5%
Đáp án C
Câu 2: Đun nóng 30 gam axit axetic với lượng dư ancol etylic [xúc tác H2SO4 đặc], thu được 26,4 gam este. Hiệu suất của phản ứng este hóa là
- 40%.
- 50%.
- 60%.
- 70%.
Hướng dẫn giải:
CH3COOH+C2H5OH⇄H2SO4,toCH3COOC2H5+H2O
0,5 → 0,5 mol
Khối lượng của este theo lý thuyết là 0,5.88 = 44 g
Hiệu suất của phản ứng este hóa là: 26,444.100%=60%
Đáp án C
Câu 3: Trộn 300ml dung dịch axit axetic 1M và 50 ml ancol etylic 46º [d = 0,8g/ml] có thêm một ít H2SO4 đặc vào một bình cầu và đun nóng bình cầu một thời gian, sau đó chưng cất thu được 18,48 gam este. Hiệu suất của phản ứng este hoá là:
- 65%
- 70%
- 85%
- 90%
Hướng dẫn giải:
naxit = 0,3 mol; nancol = 50.46.0,8100.46=0,4mol
CH3COOH+C2H5OH⇄H2SO4,toCH3COOC2H5+H2O
Ban đầu: 0,3 0,4 mol
Phản ứng: 0,3 0,3 0,3 mol
Khối lượng este theo lý thuyết là 0,3.88 = 26,4 gam
Hiệu suất phản ứng là: H=18,48.100%26,4=70%
Đáp án B
Câu 4: Khi thực hiện phản ứng este hóa 1 mol CH3COOH và 1 mol C2H5OH, lượng este lớn nhất thu được là 23mol. Để đạt hiệu suất cực đại 90% [tính theo axit khi tiến hành este hóa 1 mol CH3COOH cần số mol C2H5OH là bao nhiêu? Biết các phản ứng este hóa thực hiện ở cùng nhiệt độ].
- 0,342.
- 0,456.
- 2,412.
- 2,925.
Hướng dẫn giải:
CH3COOH+C2H5OH⇄H2SO4,toCH3COOC2H5+H2O
Ban đầu: 1 mol 1 mol
Phản ứng: 23 23 23 23
Sau phản ứng: 13 13 23 23
\=> KC=23.2313.13=4
Hiệu suất đạt cực đại H = 90% => nCH3COOHphản ứng = 1.90% = 0,9 mol
Gọi số mol C2H5OH cần dùng = x mol
CH3COOH+C2H5OH⇄H2SO4,toCH3COOC2H5+H2O
Ban đầu: 1 mol x mol
Phản ứng: 0,9 → 0,9 → 0,9 → 0,9
Sau phản ứng: 0,1 x – 0,9 0,9 0,9
Vì 2 phản ứng thực hiện ở cùng nhiệt độ => KC không đổi
\=> KC=0,9.0,90,1.[x−0,9]=4 => x = 2,925 mol
Đáp án D
Câu 5: Đốt cháy hoàn toàn m gam hỗn hợp ancol đơn chức X và Y thuộc cùng 1 dãy đồng đẳng, người ta thu được 35,84 lít CO2 [ở đktc] và 37,8 gam H2O. Nếu cho m gam hỗn hợp trên tác dụng với 24,0 gam axit axetic [hiệu suất là 50%]. Khối lượng este thu được là
- 20 gam.
- 20,96 gam.
- 26 gam.
- 26,4 gam.
Hướng dẫn giải:
nCO2=1,6mol;nH2O=2,1mol;nCH3COOH=0,4mol
Gọi CTTQ của 2 ancol là ROH
nancol = 2,1 – 1,6 = 0,5 mol
Suy ra mancol = mC + mH + mO = 12.1,6 + 2,1.2 + 0,5.16 = 31,4 gam
Mancol = 31,4 : 0,5 = 62,8 ⇒R=45,8
Phương trình phản ứng:
CH3COOH+ROH⇄H2SO4,toCH3COOR+H2O
Ban đầu: 0,4 0,5 mol
Phản ứng: 0,4 0,4 0,4 mol
Do hiệu suất phản ứng là 50% nên neste = 0,4.0,5 = 0,2 mol
meste = 0,2. [15 + 44 + 45,8] = 20,96 gam
Đáp án B
Câu 6: Đun nóng 6 gam axit axetic với 6 gam ancol etylic [xúc tác H2SO4 đặc, đun nóng], hiệu suất của phản ứng este hóa là 60%. Khối lượng este là
- 4,4 g
- 4,6 g
- 5,2 g
- 5,28 g
Hướng dẫn giải:
nCH3COOH=0,1mol;nC2H5OH=0,13mol
CH3COOH+C2H5OH⇄H2SO4,toCH3COOC2H5+H2O
Ban đầu: 0,1 0,13 mol
Phản ứng: 0,1 0,1 0,1 mol
meste lý thuyết = 0,1.88 = 8,8 gam
Do hiệu suất của phản ứng là 60% nên meste thực tế = 5,28g
Đáp án D
Câu 7: Cho hỗn hợp X gồm ancol metylic và hai axit cacboxylic [no, đơn chức, kế tiếp nhau trong dãy đồng đẳng] tác dụng hết với Na, giải phóng 6,72 lít khí H2 [đktc]. Nếu đun nóng hỗn hợp X [có xúc tác H2SO4 đặc] thì các chất trong hỗn hợp phản ứng vừa đủ với nhau tạo thành 25 gam hỗn hợp este [hiệu suất của phản ứng este hóa đều bằng 100%]. Hai axit trong hỗn hợp X là
- HCOOH và CH3COOH.
- CH3COOH và C2H5COOH.
- C2H5COOH và C3H7COOH.
- C3H7COOH và C4H9COOH.
Hướng dẫn giải:
Gọi 2 axit có công thức chung là RCOOH.
Khi tham gia phản ứng với Na ta có:
nancol + naxit = 2nhiđro = 2.0,3 = 0,6 mol
Vì các chất trong hỗn hợp phản ứng vừa đủ với nhau và hiệu suất của phản ứng 100% nên naxit = nancol = neste = 0,3 mol
Suy ra Meste = [R + 12 + 32 + 15]. 0,3 = 25 R = 24,333
Hai 2 axit là CH3COOH và C2H5COOH.
Đáp án B
Câu 8: Chia a gam axit axetic thành 2 phần bằng nhau:
-Phần 1: Trung hòa vừa đủ bởi 0,5 lít dung dịch NaOH 0,4 M
-Phần 2: Thực hiện phản ứng este hóa với ancol etylic dư thu được m gam este [giả sử hiệu suất phản ứng là 100%]